آرمان امروز – سرویس بین الملل-رضا پورحسین: حاکمیت قانون، به مفهوم تحدید قدرت خودسرانه دولت به منظور حفظ حقوق و آزادی های بنیادین فردی، از ارکان اساسی دموکراسی است.

از سوی دیگر در عرصه بین المللی، حاکمیت قانون ابزاری در جهت حفظ صلح و امنیت بین المللی و ترویج و اعتلای حقوق بشر و پایبندی ارکان تصمیم گیر به مقررات پذیرفته شده است.

با توجه به ساختار و واقعیت های حاکم بر جامعه بین المللی، مفهوم حاکمیت قانون در عرصه بین المللی به صورت متفاوتی از حقوق داخلی اعمال خواهد شد.

بر این اساس عناصر حاکمیت قانون از قبیل قطعیت حقوقی، عمومیت قوانین، شفافیت و تساوی در مقابل قانون شایسته است مطابق واقعیات و ساختار متفاوت نظام بین المللی تبیین شوند. علاوه بر این شرایط حاکم بر جامعه بین المللی از قبیل ساختار افقی این نظام، فقدان صلاحیت اجباری و بررسی قضایی مقررات توسط محاکم بین المللی اجازه پیدایش یک نظام مبتنی بر قانون اساسی را نمی دهند.

در این میان نقض حاکمیت قانون در روابط بین الملل شاید مهم ترین اتفاقی باشد که در این روزها سوالات زیادی را در ذهن ایجاد کرده است.

حسن بهشتی پور، تحلیلگر ارشد روابط بین الملل در این رابطه می گوید: امروز در عرصه بین الملل شاهد هستیم که برای مثال مصوبات شورای امنیت سازمان ملل لازم الاجرا هستند اما این نیز با اما و اگرهایی مواجه است.

در این میان یک سری قواعد بین المللی نیز وجود دارند که آن ها نیز باید مورد توجه قرار گیرند.

وی افزود: از زمان عهدنامه «وست فالن» در قرن هفدهم میلادی یک سری قواعد از جمله حاکمیت ملی کشورها، تمامیت ارضی کشورها، عمل مقابله به مثل و مبادلات دیپلماتیک مورد پذیرش کشورها قرار گرفتند و تمامی کشورها به تدریج این قواعد را مدنظر قرار دادند که در آینده نیز این قواعد به روزرسانی شد.

بهشتی پور تاکید کرد: نکته قابل تامل این است که زور و قدرت به عنوان یک مولفه در دهه های اخیر همواره این قواعد را نقض کرده است و هر دولت و کشوری که صاحب زور و قدرت بوده است، اراده خود را بر دیگران تحمیل کرده است. پس از گذشت حدود ۴۰۰ سال از رویداد «وست فالن» این معضل هنوز حل نشده است بلکه جلوه های مختلف پیدا کرده است.

امروز شاهد هستیم که علاوه بر قدرت نظامی، اقتصادی و فرهنگی، امروز کشورهایی که در حوزه نرم افزاری و هوش مصنوعی پیشرو هستند، باز هم حاکمیت قانون درعرصه روابط بین الملل را به نفع خود نقض می کنند. اصولا مولفه های قدرت و سهمی که کشورها از تجارت جهانی دارند، امروز بسیار موثر است و آمریکا نیز امروز به علت این که حدود ۸۰ درصد تجارت جهانی به شکلی به این کشور مرتبط می شود، حاکمیت قانون را به نفع خود شکل دهی می کند.

این تحلیلگر ارشد روابط بین الملل خاطرنشان کرد: ما در دادگاه لاهه شاهد بودیم که در دعوای ایران و آمریکا، دادگاه لاهه به نفع ایران در مساله تحریم ها رای داد اما آمریکا با توجه به قدرتی که دارد، تحریم ها را علیه ایران ادامه می دهد و سایر کشورها را نیز مجبور می کند تا از این تحریم ها تبعیت کنند.

امروز قدرت در جهان حرف اول رامی زند و حاکمیت قانون تحت تاثیر همین قدرت است.

بهشتی پور تصریح کرد: امروز در جهان هر کشوری که سهم بیشتری از قدرت به معنای عام آن دارد، به شکل بیشتری می تواند قواعد بین المللی را به نفع خود تغییر دهد.

امروز قدرت دیگر صرفا نظامی نیست و شکل های متفاوتی پیدا کرده است و دولت ها نیز با اتکا به این مولفه ها، در مسیر آمال خود حرکت می کنند. باید توجه داشت که دیگر قدرت نظامی خیلی تعیین کننده نیست و مولفه های دیگر باعث نفوذ دولت ها در جهان شده است.

این روند تحول از زمان انقلاب صنعتی تا به امروز ادامه دارد و به شکل های مختلف حاکمیت قانون بر روابط بین الملل را تحت تاثیر قرار داده است.