دیدار سه ساعته با سلطان عمان و نامه‌ای کنار وزیر خارجه این کشور در نشست با علی لاریجانی، همه از رایزنی‌های فشرده و تبادل پیام در مسقط خبر می‌دهد. هرچند که جزییاتی از این دیدار‌ها منتشر نشده است.

دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، درست چهار روز پس از مذاکرات وزیر خارجه با مقامات آمریکا در مسقط، راهی این کشور شد.

سفر علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، به عمان در شرایطی انجام شد که تنها چهار روز از نخستین دور گفت‌و‌گو‌های غیرمستقیم تهران و واشنگتن در مسقط می‌گذرد؛ گفت‌و‌گو‌هایی که به گفته مقام‌های ایرانی «شروعی مثبت» داشته است.

هم‌زمانی این سفر با تحرکات دیپلماتیک فشرده در منطقه و سفر قریب‌الوقوع نخست‌وزیر اسرائیل به آمریکا، باعث شده تا سفر علی لاریجانی به مسقط، به‌عنوان بخشی از معادله پیچیده مذاکرات ایران و آمریکا مورد توجه رسانه‌های بین‌المللی قرار گیرد.

دیدار لاریجانی با مقام امنیتی

عمان طی سال‌های گذشته نقش میانجی کلیدی میان ایران و آمریکا را ایفا کرده و آغاز سفر لاریجانی با دیدار مقام ارشد دفتر سلطنتی، نشان‌دهنده اهمیت ویژه این سفر در چارچوب مناسبات دوجانبه و تحولات منطقه‌ای است.

علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، صبح روز سه‌شنبه و در جریان سفر رسمی خود به مسقط، پایتخت عمان، با «ارتشبد سلطان بن محمد النعمانی» وزیر دفتر سلطنتی عمان دیدار و گفت‌و‌گو کرد. این دیدار نخستین برنامه رسمی لاریجانی در عمان بود و به‌عنوان مقدمه‌ای برای گفت‌و‌گو‌های سطح بالاتر ارزیابی شد.

سه ساعت نشست با سلطان عمان

دبیر شورای عالی امنیت ملی، سپس در دیداری که نزدیک به سه ساعت به طول انجامید، با هیثم بن طارق، سلطان عمان، گفت‌و‌گو کرد. طولانی بودن این دیدار، توجه ناظران سیاسی و رسانه‌ها را به خود جلب کرده و آن را نشانه‌ای از گفت‌و‌گو‌های مفصل و حساس دانسته‌اند.

اگرچه جزئیاتی از محتوای این گفت‌و‌گو به‌طور رسمی منتشر نشده، اما سطح دیدار و ترکیب هیأت ایرانی نشان می‌دهد که موضوعات فراتر از روابط دوجانبه، از جمله تحولات منطقه‌ای و روند گفت‌و‌گو‌های ایران و آمریکا، در دستور کار قرار داشته است.

 تصویر یک نامه و گمانه‌زنی‌ها

پس از دیدار با سلطان عمان، علی لاریجانی بلافاصله با بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، دیدار کرد. رسانه‌های ایران فضای این مذاکرات را «مثبت و سازنده» توصیف کرده‌اند، هرچند همچنان جزئیاتی از محتوای گفت‌و‌گو‌ها منتشر نشده است.

در این میان، انتشار تصاویری از این دیدار که در آن نامه‌ای در کنار وزیر خارجه عمان دیده می‌شود، توجه رسانه‌ها و تحلیل‌گران را به خود جلب کرده است. این تصویر، گمانه‌زنی‌ها درباره ماهیت پیام‌های منتقل‌شده در این سفر را تقویت کرده و به فرضیه انتقال پاسخ ایران به آمریکا در این سفر دامن زده است.

لاریجانی حامل پاسخ ایران؟

در همین راستا، خبرگزاری آمریکایی آسوشیتدپرس در گزارشی درباره این سفر نوشته است که علی لاریجانی «احتمالاً پاسخ ایران به گفت‌و‌گو‌های غیرمستقیم جمعه گذشته با آمریکایی‌ها را به همراه دارد». این رسانه تأکید کرده است که زمان‌بندی سفر، تنها چهار روز پس از مذاکرات مسقط، نشان می‌دهد این سفر نمی‌تواند تصادفی یا صرفاً تشریفاتی باشد.

بر اساس این گزارش، بسیاری از ناظران معتقدند تهران از طریق عمان در حال بررسی و انتقال پیام‌هایی در پاسخ به مواضع آمریکا در دور نخست گفت‌وگوها است؛ مواضعی که هنوز جزئیات رسمی آن از سوی طرفین اعلام نشده است. اسماعیل بقائی سخنگوی وزارت خارجه نیز از پاسخ به سوالات در این زمینه اجتناب کرد و گفت جزییات مذاکرات را در نشست رسانه‌ای بیان نمی‌کند.

هم‌زمانی معنادار با سفر نتانیاهو به واشنگتن

همزمان با سفر لاریجانی به عمان، نخست‌وزیر اسرائیل هم به واشنگتن سفر کرده تا روز چهارشنبه با دونالد ترامپ دیدار کند. نتانیاهو پیش از عزیمت به واشنگتن، به‌طور علنی اعلام کرده است که در دیدار با ترامپ مبانی مذاکره با ایران را به طرف آمریکایی ارائه خواهد کرد.

شبکه ۱۳ تلویزیون اسرائیل گزارش داده است که نتانیاهو پیش از سوار شدن به هواپیما گفته است: «اصولی برای مذاکره با ایران ارائه خواهم کرد؛ اصولی که نه‌تنها برای اسرائیل، بلکه برای هر طرفی که به دنبال امنیت است، مناسب محسوب می‌شود.»

این اظهارات، حکایت از تلاش اسرائیل برای تأثیرگذاری بر روند گفت‌و‌گو‌های ایران و آمریکا دارد. تلاش‌هایی که در پی ایجاد مانع در مسیر پیشرفت مذاکرات ارزیابی می‌شود.

شروع یک مسیر پیچیده

روز جمعه ۱۷ بهمن، دور جدید مذاکرات ایران و آمریکا با میانجیگری عمان در مسقط برگزار شد. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، پس از این مذاکرات اعلام کرد که گفت‌و‌گو‌های هسته‌ای با آمریکا «شروع خوبی داشته» و قرار است ادامه پیدا کند.

عراقچی همچنین در روز‌های پس از این مذاکرات، با وزیران خارجه ترکیه، مصر و عربستان سعودی گفت‌و‌گو کرده است؛ تحرکاتی که نشان می‌دهد تهران هم‌زمان در حال فعال‌سازی دیپلماسی منطقه‌ای خود است.

حلقه‌ای از زنجیره دیپلماسی

سفر لاریجانی به عمان را می‌توان بخشی از یک دیپلماسی چندلایه دانست که هم‌زمان شامل گفت‌و‌گو‌های غیرمستقیم با آمریکا، رایزنی‌های منطقه‌ای و مدیریت فشار‌های بازیگرانی، چون اسرائیل است. حضور دبیر شورای عالی امنیت ملی، آن هم پس از مذاکرات اولیه وزارت خارجه، نشان می‌دهد تهران احتمالاً در حال بررسی ورود به مرحله‌ای حساس‌تر از گفت‌وگوهاست؛ مرحله‌ای که پیام‌ها در آن، در بالاترین سطح منتقل می‌شوند.

به نظر می‌رسد که اگر نتایج این تبادل پاسخ‌ها و پیام‌ها مثبت باشد، دور دوم گفت‌و‌گو‌های تهران و واشنگتن نیز برگزار خواهد شد. اما در صورت مخالفت آمریکا با پاسخ جمهوری اسلامی ایران، احتمالا باب گفت‌و‌گو بسته می‌شود.

باید توجه داشت که همه این تحرکات دیپلماتیک در شرایطی است که همچنان تدارکات نظامی آمریکا در خاورمیانه در حال تغییر و افزایش است. این یعنی دیپلماسی هنوز زیر سایه جنگ به فعالیت خود ادامه می‌دهد.

حقیقت پور با اشاره به سفر لاریجانی به عمان و قطر گفت: سفر ایشان برای ملاقات با سلطان عمان و امیر قطر، برای تسهیل در امر مذاکرات است که الحمدالله پیگیری خیلی خوبی را انجام دادند. آثار این سفرها نیز بر این خواهد بود که سایه جنگ برداشته خواهد شد.