آرمان شرق-جواد مرشدی: بیش از یک چهارم نمایندگان مجلس تقاضای سوال از رئیس جمهور را دارند ،سوالاتی که در پنج محور تنظیم و ارئه شد.عدم موفقیت دولت در کنترل قاچاق کالا و ارز، استمرار تحریم‌های بانکی، عدم اقدام شایسته دولت درباره کاهش نرخ بیکاری، رکود اقتصادی شدید چند ساله و افزایش شتابان نرخ ارز خارجی و کاهش شدید ارزش پول ملی محورهای پنج سوال نمایندگان از رئیس جمهوری است.سوالاتی که فارغ از اقتصادی بودن رنگ و بوی جهت دار و سیاسی دارد و از چینش نمایندگان سئوال کننده و نیز نحوه سئوالات نیز این نکته به خوبی مستفاد می شود، مضاف بر آنکه اشکالات شکلی و جدی نیز به این موضوع طرح سئوال مطرح است ،موضوعی که معاون پارلمانی رئیس جمهور آن را خلاف اصول مسلم حقوقی، خلاق قانون اساسی و خلاف آیین‌نامه داخلی مجلس می داند.رئیس جمهور هم کمتر از سی روز فرصت دارد که جهت پاسخگویی در مجلس حاضر شود و در نامه ای نیز به رئیس مجلس اعلام کرد که در موعد مقرر به پارلمان می آید،اینکه آیا این سوالات به بدنه دولت وارد است یا نه ،پاسخ های رئیس جمهور و راهکار های حل مشکلات مطرح شده را آرمان شرق با ارائه همان سوالات از دکتر حسین راغفر استاد دانشگاه پرسیده که در پی می آید.

در سئوال مجلس آمده است که چرا دولت در کنترل قاچاق به عنوان یکی از مهمترین عوامل فلج تولید ملی تاکنون موفق نبوده است، نظر شما پیرامون این سئوال چیست؟

در این مورد دولت بی تقصیر نیست بلکه کم تقصیر است ،تقصیر اصلی متوجه نهاد های دیگری است که قاچاق را در این مقیاس های بزرگ انجام می دهند .دولت ولی در اینکه فساد هایی در گمرک وجود دارد و همینطور مناطق آزاد وجود دارد که بالاخره دربخشی از این مناطق آزاد هم این قاچاق صورت می گیرد ،اینها در مسئولیست دولت است اما به هر صورت نقش قاچاق در آسیب هایی که به تولید در داخل و اشتغال می زند خیلی تعیین کننده است ضمن اینکه روی بقیه کارکرد های کل نظام اقتصادی هم اثر می گذارد .از این رو قاچاق یک مسئله بسیار حیاتی است و تقصیر دولت از کل قاچاق حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد است که البته این رقم کمی نیست ،نکته دیگر اینکه دولت شواهد مقتن برای چگونگی قاچاق دارد و باید بیاید اینها را مطرح کند وبا مسئولین اینها را در میان گذارد. به هر ترتیب این محافظه کاری دولت مسئله کنونی نیست و آسیب هایش را قطعا خواهد خورد ،در خیلی از حوزه های دیگر هم اینطور است .حالااینکه تا چه حد می تواند این نکات را مطرح کند، علی الاصول رئیس جمهوری و دولت مردان شواهد متقن تری تا یک روزنامه نگار دارند و به همین دلیل به نظر در این جهت کوتاهی کرده اند .

در سئوال مجلس آمده است که علت استقرار تحریم‌های بانکی با گذشت حدود ۲ سال علی رغم تعهدات برجامی ایران چیست، نظر شما پیرامون این سئوال چیست؟

البته این ضعف دولت نیست و همه معتقدند که امریکا اینکار را کرده ،ضعفی که وجود داشته، مربوط به مفاد قرارداد برجام است که در آن به نحوی این مسئله مطرح شده که عملا زمانبندی قرارداد به نحوی نبوده است که مثلا ما این اقدام را انجام می دهیم و در مقابل طرف مقابل هم متعهد باشد که او یک کار دیگری بکند،این اتفاق نیافتاد و جایی جزو مفاد قرارداد منعکس نشد،بنابراین اشکالی که وجود دارد در آنجاست. به دنبال این موضوع هم طبیعی است که امریکایی ها اینکار را نکنند اما گزینه دیگری که در مقابل ما امروز وجود دارد، خروج از برجام نیست ،اروپایی ها علاقه ای ندارند که از برجام خارج شوند اما نه به شکل رسمی اما در عرصه واقعیات اقتصادی ناگزیر هستند از انجام اینکار .چون گزینه دیگری ندارند و واقعیت های اقتصادی روی زمین هم به آنها اجازه کار دیگری نمی دهد .امریکا  به عنوان اصلی ترین بازیگر صحنه سیاست جهانی است و آنهای دیگر مجبور هستند خود را با آن تطبیق دهند، ولو اینکه از رفتار های ترامپ و دولت کنونی هم راضی نباشند.از این رو آنها هم زور و قدرت شان نمی رسد که بخواهند آمریکا را وادار به کار دیگری بکنند و تحت فشار آنها باید بین بازار امریکا و ایران یکی را انتخاب کنند،در حال حاضر رابطه تجاری اتحادیه اروپا با امریکا در حال حاضر ۷۱۶ میلیارد دلار است و با ما ۲۰ میلیارد دلار است و طبیعی است که امریکا را انتخاب می کنند .منتهی آنها ملاحظات دیگری را هم دارند و نگران هستند از اینکه در گیری هایی در منطقه ما صورت گیرد و پیامد های آن می تواند دامن اروپایی ها را به صورت جدی بگیرد.آنها علاقه مند نیستند که هم ایران خارج شود و هم اینکه تحت فشار آمریکا نمی توانند با این کشور همراهی نکنند .بنابراین امریکا با توجه به قدرتی که دارد عملا به اروپا فشار می آورد و هر کاری که می خواهد؛ می کند، نقض هم خواهد کرد و کرده است .دراین رابطه باید گفت کاری ازدست دولت بر نمی آمده که انجام دهد و آنچه که الان ما شاهد آن هستیم از ابتدا مشخص بود ،فقط ما شاید که آن موقع می توانستیم، قرداد را به نحوی تنظیم کنیم که امروز می توانستیم که حداقل گام به گام تعهداتی را انجام دهیم امامتاسفانه این نشد ،گزینه دیگری در شرایط کنونی که امریکا از برجام خارج شده این نیست که ما هم ازآن قرارداد خارج شویم چون در آن صورت آنوقت اروپا ،چین و روسیه هم تحت فشار آمریکا بیشتر به سمت امریکا پیش خواهند رفت و زمینه های احیانا درگیری به اشکال مختلف را برای آمریکا یی ها تسهیل می کنند. به عبارتی  از ابتدا مشخص بود که امریکا احتمالا تعهداتش را انجام نمی دهد ،دوم اینکه در شرایط کنونی هم به نظر می رسد ما گزینه دیگری نداریم بجز اینکه هماهنگی بکنیم و در چاچوب برجام حرکت کنیم.

دیگر سئوال مجلس آنست که چرا دولت نسبت به کاهش بیکاری تاکنون اقدام شایسته‌ای نداشته است، در این زمینه چه نکاتی قابل طرح است؟

این سخن درستی است و این یک ایراد جدی به دولت است ،جهت گیری دولت در این خصولتی ها وبنگاه ها غلط بوده و بایستی که جهت گیری اش را به سمت بنگاه ها ی کوچک و متوسط سوق می داد و به نظر من در شرایط کنونی هم یکی از اصلی ترین جهت گیری های اقتصادی ایران باید به این سمت باشد.تجربه همه اتحادیه اروپا و کشور های شرق آسیا که در حوزه های اقتصادی موفق بودند، عمدتا روی همین بنگاه های کوچک و متوسط سرمایه گذاری کردند.این بنگاه ها فرصت های شغلی زیاد و مناسبی را در مناطق مختلف کشور فراهم می کنند .دولت منابع اش را  تحت تاثیر نفوذ همین خصولتی ها به لابی ها و پتروشیمی ها و اینها داد در حالی که می توانست که با مبالغ خیلی نازل تری بنگاه های کوچک و متوسط را در سطح کشور حمایت کند که این می توانست فرصت های شغلی خیلی گسترده تری را مهیا کند.متاسفانه دولت به دلیل نفوذ این جریانات در نظام تصمیم گیری عملا قادر به این مسئولیت خود نبوده و از این منظر مسئله کاملا قابل درک است و اینکه دولت در این مورد کاستی دارد.

سئوال بعدی نمایندگان از رئیس جمهوری آنست که علت رکود اقتصادی شدید چندین ساله در دولت روحانی علی رغم تمام وعده‌ها و اعلام‌های مکرر مبنی بر عبور از رکود چیست، پیرامون این نکته چه می توان گفت؟

واقیت همین است ،عرض کردم در واقع مشکلات اصلی رکود یکی تورم است ،درست است که در این دولت تورم دوره احمدی نژاد کنترل شد و در این دولت تک رقمی شد ولی کماکان این تورم وجود داشت ،رشد نقدینگی و بخش قابل توجهی از آن که به عنوان اقتصاد نام برده می شود همان اقتصادی است که به فعالیت های نامولد مشغول است و سود خیلی بزرگی را این حوزه ها برای فعالین اقتصادی فراهم می کند ،آنها هم در نظام تصمیم گیری حضور دارند.این دولت در سال ۹۳ لایحه مالیات بر عواید حاصل از سرمایه را ارائه کرد ولی مجلس آن را با یکی دوتا رای رد کرد .اقتصادی که با دلالی و سفته بازی و سوداگری روی زمین و تجارت کالاهای لوکس زندگی می کند و پشتوانه اش هم رانت های مخفی هست این اقتصاد اصلا قادر به خلق شغل نیست ،قادر به ایجاد ظرفیت های صنعتی نیست .اینها بایستی هم ارزش افزوده تولید کنند و هم اشتغال به وجود بیاورند بنابراین یک اقتصاد دلای واسطه گری عملادر کشور رشد کرد و از این جهت کاملا ناکام بوده است.همین جهت گیری های اقتصادی و باز نفوذ بنگاه های بزرگ در کشور در نظام تصمیم گیری درآمد های شگرفی را از روی دسترسی به یارانه های رایگان انرژی برای برخی رقم زده است و بخشی از این درآمدها صرف نفوذ سیاسی در کانون های تصمیم گیری اساسی می شود.بخشی از این فساد ناشی از همین مناسبات غلط است و طبیعی است که برابر آن دولت نمی تواند رشد مبتنی بر تولید صنعتی به وجود آورد و به همین دلیل هم نمی تواند اشتغال به وجود بیاورد .بنابراین هزینه های چنین اقتصادی که وابسته است به سود های باد آورده ناشی از فروش منابع طبیعی موجب می شود که فعالیت های مولد صنعتی غیر اقتصادی باشند .اینجاست که باید شغل درست کند و به بنگاه های متعدد فرصت شکل و رشد دهد ،اینها امکان پذیر نمی شوند و بنابراین ما با رکود روبرو می شویم و از آن طرف هم مرتب تقاضای ورود به بازار کار داریم و کسی توان پاسخگویی به نیاز های آنها را نخواهد داشت.

سئوال بعدی مجلس آنست که علت افزایش شتابان نرخ ارزهای خارجی و کاهش ارزش پول ملی چیست، پیرامون این نکته چه باید گفت؟

به نظر می رسد که علت اصلی را بایستی دریک اتحاد ناخواسته بین عوامل خارجی و همین حرص و آز گروه های قدرتمند در داخل کشور جستجو کرد ،به همین دلیل هم عملا شاهد هستیم بخصوص این هفته های اخیر که ظرف چند روز قیمت دو برابر شد در این دامنه به نظر من نقش عناصر خارجی برای القای قیمت های ارز در کشور خیلی خیلی کلیدی بود ،البته در اینجا انفعال دولت یکی از اصلی ترین عواملی است که به هیچ وجه نمی شود پذیرفت .دولت بجای اینکه بیاید و توضیحی دهد و واکنشی داشته باشد، همینطور نظاره گر بود و این بی اعتمادی را در میان مردم و فعالین اقتصادی بیشتر کرد و ظاهرا خود دولت هم بی نصیب از این افزایش قیمت ها نیست .احتمالا البته خواب هایی هم دولت در این افزایش قیمت ها ودرآمدی که ممکن است حاصل شود، می بیند که البته خواب های آشفته ای است چون که به سرعت دولت خود به عنوان بزرگترین مصرف کننده کشور بزرگترین کسری بودجه ها را در اثر تورم بی سابقه ای که حاصل خواهد شد با آن مواجه می شود .

در نهایت هم می پرسیم که آیا به نظر شما این طرح سوال می تواند گره گشا باشد ؟

طبیعی است که در شرایط بحران بی سابقه کنونی مسئولین بیایند و گزارش دهند و این  اگر که توسط دولت در یک فضای عمومی حتی مطرح می شد، احتمال انگیزه ای برای نمایندگان فراهم نمی کرد.الان یکی از نهادهایی که از سوی مردم مورد خطاب است که هیچ کاری نکرده خود مجلس است .در هر صورت هر کس دیگری هم بود درصدد بود که به انفعال و سکوت شبه بر انگیزی که دولت در این چند وقت اتخاذ کرده، پایان دهد .به نظر من این درخواست باید زودتر صورت می گرفت ضمن اینکه اگر این اتفاقات در یک کشوری که نهاد های دمکراتیک در آن فعال تر از جامعه ما هستند، رخ می داد همان چهار پنج ماه پیش دولت سقوط می کرد و باید که قدرت را واگذار می کرد ،منتهی خوب ما جامعه دیگری داریم.