آرمان‌شرق- احسان اسقایی: سفرهای برجامی ظریف بلافاصله بعد از اقدام ترامپ در خروج از برجام آغاز شده است. اروپایی‌ها اعلام کردند که در برجام به شرط عدم خروج ایران به‌رغم خروج بزرگترین عنصر آن یعنی آمریکا باقی‌خواهند ماند اما ظاهرا شرایط کمی پیچیده‌تر است. شرکت‌های تجاری اروپا از جمله پژو ؛ زیمنس و چندین شرکت حوزه نفت وگاز دولتی نیستند که با بیانیه‌ اتحادیه اروپا ملزوم به همکاری با تهران شوند. به‌نظر می‌رسد این شرکت‌ها بعد از اتمام همکاری خود با ایران زیر فشارآمریکا تمایلی به ادامه همکاری با تهران نخواهند داشت. از سوی دیگر حتی اگر چنین و روسیه نیز تمایل به همکاری با ایران داشته باشند بازار آمریکا را به ایران ترجیح می‌دهند. برای تحلیل عمیق شرایط کشورمان ‍پس از این اقدام ترامپ همچنین سطح همکاری شرکای برجامی  با ایران«آرمان شرق» با فریدون مجلسی دیپلمات اسبق به گفت وگو پرداخته که در ادامه می‌خوانید.

*کشورهای عضو اتحادیه اروپا اعلام کرده‌اند که به‌رغم تصمیم اخیر دانالد ترامپ مبنی بر خروج از برجام در این توافق خواهند ماند، تا چه میزان این امکان وجود دارد که این ضمانت از سوی اروپایی‌ها تنها در حوزه گفتار و بر روی کاغذ باقی نماند؟

باید به صورت ریشه‌ای این موضوع را مورد بررسی قرار داد. در ابتدا باید دید این دو دشمن دیرین نسبت به هم چه نگاه تازه‌ای پیدا کرده‌اند. اروپایی‌ها از رفتار آمریکا نسبت به خود رنجیده اند نه نسبت به ایران. اروپا مشاهده می کند که حالا که بعد از۱۵ سال مذاکره توافقی با ایران حاصل شده و خیال آنها از پرونده هسته ای راحت شده و قرار بود قرار دادهایی با ایران نیز داشته باشند اما واشنگتن این بازی را تغییر داده است. البته این مرحله هم چندان برای اروپایی ها مهم نیست. از این  مرحله به بعد برای اروپایی ها مهم است که چرا آمریکا رسما به شرکت‌های اروپایی اعلام کرده که به معامله با ایران نپردارند و گرنه در لیست سیاه آمریکا قرار می‌گیرند

*در نتیجه این تهدیدات  برخی از شرکت‌ها از جمله زیمنس اعلام کرده‌اند که تمایلی برای انعقاد  قراردادهای جدید به تهران ندارند. آیا چنین موضوع گیری‌هایی خلاف قول وعده‌های اروپایی‌ها نیست؟

زیمنس چاره‌ای ندارد، زیرا بازار ایران درمقابل بازار سایرکشورها از جمله ایالات متحده بسیار محدود است.  بازار ایالات متحده برای این شرکت دهها برابر بیشتر از ایران ارزش دارد. زیمنس تنها به تولید بیشتر می‌اندیشد و با هر کشوری که برای سهامدارانش منفعت بیشتری داشته باشند؛ قرارداد امضا می‌کند. این شرکت و چندین شرکت دیگر به دلیل ترس از تحریم های آمریکا از ایران خواهند رفت. البته برخی شرکت‌های کوچک که  تولیدات کمتری دارند می‌توانند نیاز بازار  ایران را فراهم کنند  اما هدف ایران استفاده از این منافع کوچک نبود . هدف ایران این بود که وارد بازار اصلی با شرکت‌های بزرگ اروپایی و حتی ژاپنی شود  و نقل و انتقال تکنولوژی برقرار شود. این موضوع فقط تنها  در مورد اروپا نیست. چین هم درمعامله با ایران این مورد را در نظرخواهد داشت.

*اروپا اعلام کرده بسته‌های جدیدی علیه ایران تدارک دیده تا ایران نیز در برجام بماند. آیا اتحادیه اروپا نمی‌تواند قانونی را از پارلمان اتحادیه اروپا بگذراند که کشورها تمایل به سرمایه گذاری در ایران پیداکنند؟

الزامی برای این کار وجود ندارد، شرکت‌هایی که در حال انجام معاملات مختلف با ایران هستند،  براساس قراردادهای مختلف  ۶ ماهه قرار دادهای خود را به اتمام می‌رسانند و یا حتی به چند ماه بعد این کار را به سرانجام می‌رسانند. ارو‍پا با هیچ کشوری قرارداد ابدی ندارد. در ثانی آنها  به منافع خود نگاه می‌کنند تا جایی که به سود آنها لطمه نخورد  با ایران همکاری خواهند کرد زیرا این امکان وجود دارد که برخی از این شرکت‌ها با ایران همکاری خود را ادامه دهند و جریمه آن را بپردازند، چون سود سرشاری نسیب آنها می‌شود. مساله که باقی می‌ماند و حل نخواهد شد این است که ایران در سوریه پنجه در پنجه در حال جنگ با اسرائیل است و  این موضوع می‌تواند در بعد از  فرمان ترامپ واقعی‌تر شود. ضمن اینکه اروپایی‌ها همان طور که اکنون در مساله تغییر مکان سفارت آمریکا  در تلاویو  سکوت اختیار کرده‌اند در درگیری بیشتر ایران و اسرائیل بعید است که از ایران به رغم تمامی تلاش‌هایش در سرکوب  داعش  از ایران حمایت کنند.  آنها امنیت اسرائیل را به امنیت پایگاه‌های ایران در سوریه ترجیح می دهند.

*اما ایران تعهدات خود را بر اساس گزارش آژانس بین المللی انرژی اتمی و همچنین کمیسیون مشترک انجام داد. اکنون بر اساس نظر  همین اروپایی‌ها این آمریکاست که عهد شکسته حال چرا باید مناسبات  به گونه‌ای باشد که در انتها اتحادیه اروپا چاره ای جز عدم انجام تعهداتش نداشته باشد؟

اجرای تعهدات ایران در برجام به معنی عدم توسعه برنامه هسته ای است. آنها به این علت که ایران موجودیت تلاویو را به رسمیت نمی‌شناسد ؛ نگرانند چون دولت نتانیاهو را  متحد استراتژیک خود  در منطقه می‌دانند. پاکستان دارای سلاح هسته‌ای است اما چون با سیاست‌های جهانی همراست از نظر آنها با وجود اینکه معدن تولید نیروهای مانند القاعده است، خطر محسوب نمی‌شود حال اینکه همین پاکستان می‌تواند برای ایران در آینده خطر ناک باشد. آنها از پاکستان نگران نیستند چون پاکستان را تهدیدی  در مقابل موجودیت  تلاویو نمی‌دانند. دولت آمریکا به راستی مشکلی با هسته‌ای شدن ایران ندارد. مشکل آمریکا ترس از نابود شدن تلاویو  توسط ایران است و به این بهانه از برجام خارج  شده. دولت آمریکا بلافاصله با ایران قرارداد فروش هواپیما بعد از توافق وین امضا کرد اما برخی شعارها در ایران و برخی فشارها از درون ایران به برجام موجب فشار مضاعف برای خروج آمریکا از برجام شده است. برجام از دید آمریکا و اروپا برای حفاظت از امنیت تلاویو بود. کسانی که در ایران با برجام مخالف بوده و هستند غالبا خواهان برخورد با تلاویو هستند. متاسفانه ایران درحال حاضر تنهاست امروز عربستان، ترکیه، اردن علیه ایران هماهنگ شدند. نباید  اجازه داد این تنهایی افزایش یابد. زیرا شرایط برای ایران با وجود فشارهای آمریکا سخت‌تر می شود.