آرمان شرقعلیرضا پورحسین: ترامپ از برجام خارج شد، اقدامی نابهنجار و البته قابل انتظار و البته نیز عجیب و نامسبوق به سابقه در معادلات جهانی و مراودات بین المللی، حالا سئوال این است که این اقدام تا چه میزان می تواند نظم برآمده از پس توافق هسته ای را مخدوش و وضعیت را سخت و متزلزل کند و تبعات و هزینه های آن چه خواهد بود، دیگر قدرت های جهانی به این اقدام نا متعارف و خصومت طلبانه ترامپ  چه واکنشی نشان خواهد داد، از اساس امروز برجام با فردای پیش از خروج آمریکا چه تفاوت هایی کرده و اقدامات ترامپ چه وضعیتی را رقم خواهد زد. آرمان شرق با دکتر علی بیگدلی کارشناس امور بین الملل و استاد تاریخ دانشگاه شهید بهشتی در این رابطه به گفت و گو پرداخته است که در ادامه می خوانید.

با توجه به خروج ترامپ از برجام وضعیت امروز معاهده برجام با گذشته آن چه تفاوتی کرده است ؟

تحریم هایی که در گذشته از جانب آمریکا علیه ایران تصویب شده بود قرار است در یک فاصله سه ماهه تا شش ماهه دوباره اعمال بشوند که فرمان اجرایی آن از سوی ترامپ صادر شد. بنابراین اثرات آن از سه ماه آینده مشخص خواهد شد . در حوزه نفت ٬حمل ونقل دریایی ٬بیمه و امثال این موارد تاثیرات آن را شاهد خواهیم بود. ما باید ببینیم با اتحادیه اروپا به چه توافقی خواهیم رسید. توافق با اتحادیه اروپا قطعا دشوار خواهد بود ٬ به اینگونه که فکر کنیم آن ها به ماتعهد خواهند داد که قطعا بر تصمیماتشان پایبند خواهند بود. آقای مکرون در سفری که به واشنگتن داشت اعلام کرد که ما در برجام باقی خواهیم ماند اما تعهداتی را برای ایران در نظر گرفته ایم که این تعهدات عبارت است از رعایت حقوق بشر ٬متوقف کردن فعالیت های موشکی و خروج از منطقه که هیچکدام از این موارد در برجام ذکر نشده است و ناقض کننده برجام نیستند اما مکرون این ها را به عنوان ریاست اتحادیه اروپا مطرح کرده است و قرار هست که در هفته آینده وزیر امور خارجه کشور ما با وزرای خارجه آلمان ٬فرانسه و انگلستان جلسه ای داشته باشند و به نتیجه گیری در این زمینه برسند و ما باید منتظر بمانیم که با اتحادیه اروپا به چه توافقی خواهیم رسید. آنچه که قطعی است این است که ما هم باید در چنین شرایط حادی ٬ مخصوصا پس از تصمیمات ترامپ یک مقدار نرمش بیشتری از خود نشان دهیم زیرا پس از خروج ترامپ از برجام در شرایط تعیین کننده ای قرار گرفته ایم. ایران مجبور است دست به اقدامات عملی در نشست با وزرای اروپایی بزنیم.

 واکنش ایران به خروج آمریکا از برجام باید بر چه مولفه هایی استوار باشد ؟

ایران اقدام خاصی در واکنش به خروج آمریکا از برجام نمی تواند انجام دهد ٬همان زمان هم که آقای روحانی و رئیس سازمان انرژی اتمی اذعان کردند که ظرف مدت سه روز می توانند فعالیت های هسته ای را مثل سابق ادامه دهند ٬من عنوان کردم که این کار اشتباهی است و از رفتارهای انتقام جویانه باید خودداری کرد و باید به سمت اتحادیه اروپا برویم زیرا اتحادیه اروپا تنها منفذ ما به سوی دنیا است و نباید اتحادیه اروپا را از دست بدهیم. اگر دست به اقدام تلافی جویانه بزنیم، می تواند بسیار خطرناک باشد و یک اجماع بین المللی به نفع آمریکا بشود. ما نه به دنبال پاره کردن برجام هستیم و نه بدنبال غنی سازی مجدد هستیم. صحبت های دیشب آقای روحانی هم مقداری آرامش بخش بود . من نگران موضع گیری ایشان بودم.حتی نظر من این بود که ایشان دیشب سخنرانی انجام ندهند. اما گویا از قبل آماده این سخنرانی شده بودند و صحبت های خوبی انجام دادند و این مسُله مطرح نشد که ما به سمت غنی سازی مجدد برویم. این مسئله که بخواهیم از اتحادیه اروپا تضمین بگیریم اصلا در عرف سیاست همچین مقوله ای نداریم. پس تنها راه ما این است که نرمش در برابر اتحادیه اروپا از خودمان نشان بدهیم. یک مقدار تقاضاهای آن ها را بررسی کرده و باید دید چه مقدار از آن ها قابلیت اجرایی دارد . موقعیت فعلی ما در برجام لرزان است و نباید واکنش نامناسبی داشته باشیم. البته تا اینجا به نفع ما است چون اتحادیه اروپا به خاطر ما از برجام خارج نشده است.

 

برای اینکه اروپا را با فشارهای دیپلماسی و رویکردهای سیاسی پایبند و متعهد نسبت به برجام نگه داریم و منافع ایران در آن حفظ شود در ابعاد سیاسی چه اقداماتی باید انجام دهیم ؟

 

ما تاکنون انتظار گرفتن امتیاز داشته ایم ولی هیچ امتیازی نداده ایم. با وجود اینکه آمریکا برجام را امضا کرده است اما هیچ امتیازی به آمریکا نداده ایم. اگر دولت مردان ما با هوشیاری عمل کنند و تشخیص بدهند که شرایط نظام بین المللی در حال تغییر است و این تغییر شرایط ،قواعد دیگری را در نظام بین الملل حاکم کرده است و در این شرایط ما هم باید تغییرات را درک کنیم و این قواعد بین المللی را در نظر داشته باشیم. بنابراین اگر ما مدام بدنبال کسب امتیاز باشیم ،قطعا به نتیجه نخواهیم رسید. سیاست عبارت است از مذاکره و معامله . اول باید مذاکره کنیم سپس اقدام به معامله با طرف مقابل بکنیم. پس بنابراین باید امتیاز بدهیم و امتیاز بگیریم و صرفا نمی توانیم فقط امتیاز بگیریم. ایران تا حالا فقط در فضای امتیاز گرفتن بوده است و این مقوله خیلی به ضرر ما تمام شده است زیرا دولتمردان ما کمتر با مبانی سیاست آشنا هستند.

 

آیا می توان گفت ترامپ با خارج شدن از برجام می خواهد توپ را به زمین ایران بیاندازد و ایران را وادار به انجام یک واکنش هیجانی مثل خروج از برجام و ان پی تی کند تا فضای جهانی را علیه ایران متشنج کند ؟

 

شاید در مراحل بعدی همچین نظریه ای صحت داشته باشد اما ترامپ تحت فشار دو جناح قدرتمند لابی های یهودی که نقش موثری در به قدرت رسیدن او داشتند و این قول را قبلا از او گرفته بودند و نمایش نتانیاهو نشان داد که فضای جدیدی برای تصمیم گیری ترامپ در افکار عمومی آمریکا مهیا کرده است از یکسو قرار داشته و جناح دیگر عربستان سعودی بود که با سخاوتمندی قرارداد تسلیحاتی را امضا کرد و تضمین اجرای این قرارداد این بود که آمریکا از برجام خارج بشود و در مورد آینده سوریه هم چاره ای بیندیشد تا ایران از آنجا خارج بشود. این دو عامل خیلی در تصمیم ترامپ موثر بودند. به همین دلیل گفتم اقدام تلافی جویانه ایران کار بسیار بسیار خطرناکی است و این کار قطعا سبب یک اجماع بین المللی علیه ایران می شد.